لیبل اصالت کالا؛ سپری در برابر تقلب و تضمینی برای سلامت

اجزای لیبل اصالت کالا: نقشه راهی برای اطمینان

یک لیبل اصالت معتبر، معمولاً با رنگ سفید و حاشیه زرد شناخته می‌شود و تمامی اطلاعات روی آن به رنگ مشکی درج می‌گردند. این برچسب، حاوی مجموعه‌ای از کدهای منحصر به فرد و اطلاعات حیاتی است که در ادامه به تشریح آن‌ها می‌پردازیم:

• شناسه تجاری فرآورده (GTIN): یک شماره 14 رقمی یکتا و ثابت بر اساس استانداردهای جهانی GS1 که به طور منحصر به فرد به هر کالا اختصاص می‌یابد.
• شناسه ردیابی و رهگیری (UID): یک شناسه 20 رقمی منحصر به فرد و غیر تکراری برای هر واحد فرآورده که توسط شرکت صاحب پروانه، مطابق با استاندارد تولید می‌شود.
• شماره سری ساخت (Lot/Batch Number): شماره‌ای منحصر به فرد که توسط تولیدکننده برای هر بچ تولید اختصاص می‌یابد و نشان‌دهنده یکنواختی شرایط ساخت و اجزای یک بخش از تولید است. این شماره برای کنترل‌های کیفی و سلامت نیز کاربرد دارد.
• تاریخ انقضا (Exp Date): تاریخ انقضای شمسی یا میلادی فرآورده، که به صورت 6 رقمی (YYMMDD) و عددی درج می‌شود.
• شناسه اصالت: یک شناسه 16 رقمی منحصر به فرد برای هر واحد فرآورده که متناظر با UID است. این کد توسط یک لایه خش‌پوش محافظت شده و پس از خراشیدن توسط مصرف‌کننده، آشکار می‌شود.
• بارکد دو بعدی (Data Matrix): یک بارکد 2D (Data Matrix، مطابق با استانداردهای GS1 و ECC200) که حاوی اطلاعاتی نظیر GTIN، UID، شماره سری ساخت، و تاریخ انقضای میلادی محصول است.

نحوه بررسی اصالت کالا: قدرت در دستان مصرف‌کننده

صرف وجود لیبل اصالت کافی نیست؛ ضروری است که مصرف‌کنندگان پس از خرید کالا، نسبت به استعلام اصالت آن اقدام نمایند. این فرآیند به هر ذینفع یا مصرف‌کننده امکان می‌دهد تا اصالت محصول را با استفاده از ابزارها و روش‌های متنوعی بررسی کند:

1. سامانه پیام کوتاه (SMS):
   • ارسال کد 16 رقمی اصالت (زیر لایه خش‌پوش) به شماره 20008822.
   • برای کالاهای تولید داخل، ارسال کد 9 یا 10 رقمی استاندارد به 10001517.
2. سامانه گویا (تماس تلفنی):
   • تماس با شماره 021-6185 و دنبال کردن راهنمایی سیستم برای وارد کردن کد 16 رقمی اصالت.
3. سامانه اینترنتی (وب‌سایت):
   • مراجعه به وب‌سایت www.ttac.ir و وارد کردن کد مربوطه (کد 16 رقمی اصالت یا کد 20 رقمی UID) در بخش مشخص‌شده.
4. نرم‌افزار موبایلی (اپلیکیشن TTAC):
   • نصب اپلیکیشن TTAC بر روی گوشی هوشمند.
   • اسکن بارکد دو بعدی یا ورود دستی کد 20 رقمی UID یا کد 16 رقمی اصالت برای بررسی. این اپلیکیشن همچنین امکاناتی نظیر جستجوی داروهای کمیاب، داروخانه‌ها، اطلاعات دارویی و استعلام شناسه ملی و پروانه بهداشتی را ارائه می‌دهد.

نکته حیاتی: تطابق کامل اطلاعات دریافتی با اطلاعات روی لیبل، پس از استعلام، ضروری است. حتی یک رقم یا حرف مغایرت، نشان‌دهنده غیراصلی بودن محصول است.

انواع پیام‌های دریافتی از استعلام: راهنمای تفسیر نتایج

هنگام استعلام اصالت، ممکن است با پیام‌های مختلفی روبرو شوید که هر یک معنای خاص خود را دارند:

• "اصالت این فرآورده مورد تأیید است": نشان‌دهنده اصالت و سلامت محصول.
• "اصالت این فرآورده قبلاً توسط همین سامانه/دستگاه کنترل شده است": ممکن است نشان‌دهنده تکرار استعلام باشد.
• "اصالت این فرآورده قبلاً توسط سامانه/دستگاه دیگری کنترل شده است": ممکن است مشکوک باشد و نیاز به بررسی بیشتر داشته باشد.
• "این فرآورده تقلبی است": هشداری جدی مبنی بر تقلبی بودن محصول.
• "تاریخ مصرف این فرآورده به پایان رسیده است. لطفاً از مصرف آن خودداری کنید": انقضای محصول.
• "مصرف‌کننده گرامی، به دلیل عدم بارگذاری کامل اطلاعات، امکان پاسخگویی توسط سامانه ردیابی و کنترل اصالت فرآورده‌های سلامت وجود ندارد. لطفاً در روزهای آینده مجدداً تلاش کنید": مشکل فنی موقت.
• "لطفاً از مصرف فرآورده خودداری نموده و آن را به محلی که از آن خریداری کرده‌اید، بازگردانید": توصیه اکید به عدم مصرف و بازگرداندن محصول.

در صورت دریافت پیام‌های منفی یا وجود مغایرت، اکیداً توصیه می‌شود از مصرف محصول خودداری کرده و موضوع را به معاونت غذا و دارو گزارش دهید.

نحوه تشخیص لیبل اصالت تقلبی (قلابی): هوشیاری در برابر فریب

وجود لیبل اصالت بر روی محصول، گواهی قطعی بر اصالت آن نیست؛ زیرا ممکن است لیبل‌های تقلبی نیز در بازار وجود داشته باشند. هوشیاری در برابر نشانه‌های یک لیبل اصالت قلابی، امری ضروری است:

• طول نامعتبر کدها: کمتر بودن تعداد ارقام UID از 20 رقم یا شناسه اصالت از 16 رقم.
• عدم دریافت پاسخ از سامانه: عدم پاسخگویی سامانه TTAC پس از استعلام.
• ناخوانا بودن اطلاعات: واضح نبودن یا ناخوانا بودن اطلاعات روی برچسب.
• تکراری بودن کدها: تکراری بودن شناسه اصالت یا UID.
• خطاهای ظاهری: وجود غلط‌های املایی یا نگارشی، لوگوهای غیراصولی، یا کیفیت چاپ پایین.
• اطلاعات ناقص: فقدان اطلاعات کامل محصول مانند نام تولیدکننده، شماره پروانه، شماره سریال، یا تاریخ تولید و انقضا.
• عدم تطابق اطلاعات: مغایرت اطلاعات دریافتی از سامانه استعلام با اطلاعات روی لیبل.

پیامدهای قانونی نداشتن لیبل اصالت: مسئولیت و عواقب

توزیع یا فروش کالاهایی که مشمول الزام لیبل اصالت هستند اما فاقد آن می‌باشند، تخلف محسوب شده و می‌تواند منجر به پیامدهای قانونی جدی از جمله توقیف کالا، جریمه نقدی، لغو مجوز فعالیت، و برخورد قانونی با توزیع‌کننده یا فروشنده شود. کالاهای بدون شناسه اصالت یا ردیابی و رهگیری، به صراحت قاچاق تلقی می‌شوند.

طرح شبنم: سابقه ای در شفافیت

طرح شبنم (شبکه بازرسی و نظارت مردمی) نیز یکی از طرح‌های مشابه در ایران بود که با هدف افزایش شفافیت در مبادلات اقتصادی و مبارزه با قاچاق و کالای جعلی طراحی شد. این طرح بر اساس اختصاص کد یکتا به تک‌تک کالاها و رهگیری آن‌ها در شبکه توزیع تا مصرف‌کننده استوار بود. هرچند این طرح با اهداف ارزشمندی آغاز شد، اما در مسیر اجرا با چالش‌هایی نظیر عدم توجه کافی به زیرساخت‌ها، تبلیغات و اطلاع‌رسانی ناکافی، و امکان وجود برچسب‌های تقلبی شبنم مواجه شد.